İyunun 28-də İran İslam Respublikası yeni prezidentini seçəcək. İran prezidenti İbrahim Rəisi mayın 19-da helikopter qəzasında həlak olduqdan sonra onun səlahiyyətlərini müvəqqəti olaraq vitse-prezident Məhəmməd Muhbir icra edir. Parlamentin spikeri Məhəmməd Baqir Qalibaf, ədliyyə sədri Qulamhüseyn Muhsin Ejei ilə seçkilərlə bağlı görüş keçirən vitse-prezident 28 iyun tarixini seçki günü elan edib.

Seçkilərdə namizəd olmaq istəyənlər 30 may - 3 iyun tarixləri arasında ərizə təqdim etməlidirlər. 12 iyun-27 iyun isə təbliğat kampaniyası üçün ayrılıb.

Rəisinin vəfatı ilə diqqət onun yerini tuta biləcək tanınmış simalara yönəlib. Ən böyük məsələ isə mühafizəkarlar arasında konsensus əldə edən və sonradan ali rəhbərin yerinə uyğun ola biləcək prezidenti seçməkdir. Artıq Tehran və bəzi digər böyük şəhərlər də daxil olmaqla bir sıra rayonlarda elektron səsvermənin keçirilməsinə də hazırlıqlar başlayıb. On dördüncü prezident öz işinə 2024-cü ilin iyulundan başlayacaq və 2028-ci ilə qədər davam edəcək.

Prezident postuna iddia edəcək şəxslər arasında aşağıda adlarını sadaladığımız 10 şəxsin adı var və onlar İranda dini seminariyalardan tutmuş hərbi və siyasi təcrübəyə qədər müxtəlif köklərə mənsub tanınmış simalardır.

Məhəmməd Baqir Qalibaf

Məhəmməd Baqir Qalibaf İslam Şura Şurasının sədri vəzifəsini tutur. O, İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun komandiri və Tehran polisinin rəisi olub və uzun müddət hərbi və siyasi vəzifələrdə çalışıb. Londonda yerləşən "Iran Wire" onu “ən hazırlıqlı namizəd” kimi təsvir edib.

Məhəmməd Muhbir

Hazırda Rəisinin yerinə ölkə qanunlarına uyğun olaraq prezident səlahiyyətlərini icra edir. Muhbir xeyriyyə işləri üzrə ixtisaslaşmış dövlət qurumu olan İmam Xomeyni Əmrinin İcrası Komitəsinə rəhbərlik edib və Xuzistan Telekommunikasiya Şirkətinin baş direktoru və icraçı vitse-prezidenti olub. 2010-cu ildə Avropa İttifaqı İranın raket proqramı ilə əlaqəli olduğuna görə onu sanksiya siyahısına daxil edib. O, 2021-ci ilin yanvarında ABŞ Maliyyə Nazirliyi tərəfindən sanksiya siyahısına salınıb. 2021-ci ilin avqustunda prezident İbrahim Rəisi onu birinci müavini seçib.

Səid Cəlili

Bu şəxs 2007-2013-cü illərdə Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi olmuş mühafizəkar siyasətçidir. Sərt fikirləri ilə tanınan Cəlili İranın baş nüvə müzakirəçisi kimi fəaliyyət göstərib. İran-İraq müharibəsində ayağını itirməsi ona ölkəsi üçün fədakar döyüşçü imicini qazandırıb. Səidinin islam inqilabına uyğun sərt ideologiyanı mənimsədiyi bilinir və ali rəhbər Əli Xameneinin yaxın müttəfiqidir.

Möhsün Rezai

Möhsün Rezai İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun keçmiş komandanı olub və prezidentin iqtisadi köməkçisi də daxil olmaqla bir sıra siyasi vəzifələrdə çalışıb. O, İranın iqtisadi siyasətinin uğursuzluğuna, xüsusən də valyutanın dəyərsizləşməsinə görə məsuliyyət daşıyırdı. Rezainin 2021-ci ildə olduğu kimi yenidən namizəd olacağı gözlənilir.

Rza Zəkani

Bu şəxs Tehranın meri vəzifəsini icra edir və nümayişlərin yatırılmasında mühüm rol oynayıb. Zəkani sərt liderliyi və təhlükəsizlik böhranlarının öhdəsindən gəlmək bacarığı ilə tanınır, lakin dövlət idarəçiliyində və xarici siyasətdə təcrübəsi yoxdur.

Əli Laricani

Əli Laricani uzun müddət İran parlamentinin sədri olub və İranın tanınmış siyasi ailəsindəndir. Onun uzun müddət dövlət və siyasi vəzifələrdə keçmişi var. Məsələn, 2008-ci ildən 2020-ci ilə qədər İslam Şura Şurasına (İran parlamenti) sədrlik edib. Laricani vəzifədə olduğu dövrdə İranın daxili və xarici siyasətində mühüm rol oynamış, milli qanunvericilik və siyasətlərə əhəmiyyətli təsir göstərib. Namizəd həmçinin Milli Təhlükəsizlik Müşaviri və Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi vəzifələrində çalışıb. Əli İranın daxili və xarici siyasətinin və nüvə danışıqlarının formalaşmasında böyük rol oynayıb.

Pərviz Fəttah

Pərviz Fəttah Mostazafan Fondunun prezidentidir və mühafizəkarlıq meylləri ilə tanınan simalardan biridir. Siyasətçi dövlət idarəçiliyində və xeyriyyə fondlarında güclü təcrübəyə malikdir.

Mehrdad Bazarbaş

Mehrdad Bazarbaş yollar və şəhərsalma naziri vəzifəsini tutur. Prezidentliyə namizəd İranda perspektivli siyasi gələcəyi olan gənc fiqurlardan hesab olunur.

Əli Şəmxani

Əli Şamxani Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi və prezidentliyə namizəd ola biləcək tanınmış simalardan biridir. Onun təhlükəsizlik və siyasi məsələlərdə böyük təcrübəsi var.

Müctəba Xamenei

Müctəba Xamenei ali lider Əli Xameneinin oğludur. Namizədliyi təsdiqlənməsə də, yüksək vəzifələr tuta biləcəyi ilə bağlı məlumatlar yayılıb.

Göründüyü kimi, İran İslam Respublikasında prezident postu uğrunda mübarizə apara biləcək kifayət qədər ciddi sima var. Kimin sükan arxasına keçəcəyini isə zaman göstərəcək.

Kamil Məmmədov