Qeyri-neft-qaz ixracının stimullaşdırılması məqsədilə tətbiq edilən yeni logistika dəstəyi mexanizmi ixracatçıların xərclərini azaltmağı hədəfləyir. Mütəxəssislər bu addımın ixrac potensialını gücləndirəcəyi qənaətindədirlər.

BAKU.WS mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir:

Prezident İlham Əliyevin müvafiq Fərmanına əsasən, Azərbaycan mənşəli qeyri-neft-qaz mallarına ixrac daşıma dəstəyi göstəriləcək. Yeni mexanizm çərçivəsində dəstəyin məbləği daşınmaya çəkilən və nağdsız qaydada ödənilən faktiki nəqliyyat xərcləri, həmçinin ixrac olunan məhsulun gömrük dəyəri əsasında hesablanacaq. Daşımanın dəmir yolu, hava, dəniz və ya Azərbaycanda qeydiyyata alınmış avtomobil nəqliyyatı ilə həyata keçirilməsi halında nəqliyyat xərclərinin 70 faizi, digər ölkələrdə qeydiyyata alınmış avtomobil nəqliyyatı ilə daşınma zamanı isə 50 faizi nəzərə alınacaq. Mexanizm 2026-cı il sentyabrın 1-dən 2036-cı il sentyabrın 30-dək həyata keçiriləcək. Bəs yeni dəstək mexanizmi qeyri-neft-qaz ixracının artımına real təsir göstərə biləcəkmi? Logistika xərclərinin subsidiyalaşdırılması ixracatçıların rəqabət qabiliyyətini nə dərəcədə artıracaq?

İqtisadçı Xalid Kərimlinin sözlərinə görə, Azərbaycanın ixracı bir neçə tranzit ölkənin ərazisindən keçdiyi üçün əlavə rüsumlar, sərhəddə gözləmələr və digər bürokratik maneələrlə üzləşir ki, bu da logistika xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Onun sözlərinə görə, hazırda Azərbaycan sahibkarlarının qeyri-neft ixracında əsas hədəf bazarı MDB ölkələridir. Mövcud dəmir yolu əlaqələri bu bazarlara çıxışı qismən asanlaşdırsa da, daha uzaq və gəlirli bazarlara çıxış yüksək logistika xərcləri səbəbindən çətinləşir:

"Yerli istehsalın maya dəyərinə logistika xərcləri ciddi təsir göstərir. Azərbaycanın əsas təbii xammalı neft və qaz olduğundan, qeyri-neft sektoru üçün zəruri metallar, meşə sənayesi məhsulları, tikinti materiallarının böyük hissəsi, eləcə də kənd təsərrüfatında istifadə olunan gübrə və dərman vasitələri xaricdən idxal edilir. Nəticədə istehsalçılar həm xammalı ölkəyə gətirərkən, həm də hazır məhsulu ixrac edərkən logistika xərcləri ilə üzləşirlər. Ölkədə ixracyönümlü iqtisadiyyatın formalaşmasına mane olan əsas amillərdən biri də məhz yüksək daşınma xərcləridir".

"Real nəticələr 2027-ci ildən görünəcək"

Ekspert hesab edir ki, dövlətin logistika xərclərinin 70 faizədək hissəsini subsidiyalaşdırması ixracın stimullaşdırılması istiqamətində mühüm addımdır:

"Bununla belə, fərmanın tətbiqi üçün məhsul siyahılarının, hədəf ölkələrin və digər icra mexanizmlərinin hazırlanması müəyyən vaxt tələb etdiyindən onun real iqtisadi təsirləri daha çox 2027-ci ildən hiss olunacaq. Bu müddətdə sahibkarların yeni bazarlar tapması, potensial müştərilərlə əməkdaşlıq qurması və ixrac prosesinə uyğunlaşması gözlənilir. Yeni dəstək mexanizminin tətbiqi nəticəsində 2027-ci ildən etibarən Azərbaycanın qeyri-neft ixracında həm yeni bazarlar, həm də yeni məhsul növləri üzrə artım müşahidə olunacaq".

İqtisadçı Asif İbrahimovun fikrincə, logistika subsidiyası qeyri-neft ixracının stimullaşdırılması baxımından mühüm iqtisadi alətdir:

"Bununla belə, ixracın davamlı artımına nail olmaq üçün təkcə daşınma xərclərinin subsidiyalaşdırılması kifayət deyil. Bununla yanaşı, istehsalın rəqabət qabiliyyəti yüksəldilməli, məhsullar beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmalı, yeni bazarlara çıxış imkanları genişləndirilməli və ixracın maliyyələşdirilməsi mexanizmləri gücləndirilməlidir. Hazırda Azərbaycan ixracatçılarının əsas hədəf bazarı Rusiyadır. Halbuki, ABŞ və Avropa İttifaqı kimi böyük və yüksək gəlirli bazarlara çıxış yerli məhsulların daha yüksək qiymətlə satılmasına imkan yarada bilər. Lakin bu istiqamətdə qanunvericilik, standartlaşdırma və sertifikatlaşdırma sahələrində ciddi maneələr mövcuddur. Azərbaycan hələ də əsasən GOST standartları ilə işləyir, halbuki inkişaf etmiş ölkələr beynəlxalq standartlar tələb edir. Bundan əlavə, ölkədə verilən sertifikatların xaricdə tanınmaması və akkreditasiya sahəsində mövcud problemlər ixrac potensialının tam reallaşmasına mane olur".

A.İbrahimov hesab edir ki, Prezident tərəfindən imzalanan və qeyri-neft-qaz məhsullarının ixracı zamanı daşınma xərclərinin subsidiyalaşdırılmasını nəzərdə tutan fərman ölkənin ixrac potensialının gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımdır:

"Nəqliyyat xərclərinin 50-70 faizinin dövlət tərəfindən qarşılanması ixracatçıların logistika yükünü azaltmaqla yerli məhsulların beynəlxalq bazarlarda qiymət baxımından rəqabət qabiliyyətini artıracaq. Lakin sahibkarların uzunmüddətli perspektivdə dövlət dəstəyindən asılı vəziyyətdə qalmaması vacibdir. Elə dayanıqlı iqtisadi mühit formalaşdırılmalıdır ki, gələcəkdə subsidiya mexanizmi dayandırılsa belə, ixracatçılar fəaliyyətlərini problemsiz davam etdirə bilsinlər. Logistika xərcləri xüsusilə kənd təsərrüfatı və qida sənayesində əsas xərc elementlərindən biridir. Daşınma xərclərinin azalması istehsalçıların yeni bazarlara çıxışını asanlaşdıracaq, ixrac əməliyyatlarının rentabelliyini yüksəldəcək və sahibkarları daha uzaq bazarlara yönəlməyə həvəsləndirəcək. Ölkə rəhbərliyinin müəyyən etdiyi strateji hədəflər müasir tələblərə cavab versə də, bəzi sahələrdə, xüsusilə kənd təsərrüfatı və rəqəmsal transformasiya istiqamətlərində icra mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var".

İqtisadçı bildirib ki, logistika subsidiyası ilə yanaşı, "Made in Azerbaijan" brendinin xarici bazarlarda təşviqi və beynəlxalq marketinq fəaliyyəti daha sistemli şəkildə həyata keçirilməlidir:

"Yeni dəstək mexanizmi logistika sektorunun inkişafına da müsbət təsir göstərəcək. İxrac həcmlərinin artması yeni multimodal daşınma marşrutlarının formalaşmasına, tranzit imkanlarının genişlənməsinə və Azərbaycanın regional logistika mərkəzi kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər. Daşınma xərclərinin subsidiyalaşdırılması mühüm iqtisadi təşviq olsa da, onun real nəticələri yalnız istehsal, logistika, maliyyə, sertifikatlaşdırma və xarici bazarlara çıxışı əhatə edən kompleks dövlət siyasəti ilə müşayiət olunduğu halda tam şəkildə özünü göstərəcək".