Bakıda keçirilmiş WUF13 çərçivəsində Zero Waste Foundation sürətli urbanizasiya, mənzil tələbatı və iqlim siyasəti arasında artan əlaqəyə diqqət çəkərək, Antalyada keçiriləcək COP31 ərəfəsində dairəvi və aşağı karbonlu mənzil strategiyalarını şəhərlərin dayanıqlı inkişafı üçün əsas şərtlərdən biri adlandırıb.

Bakı, Azərbaycan. Sürətli urbanizasiya, artan mənzil tələbatı və güclənən iqlim təzyiqi BMT-Habitat tərəfindən 17-22 may tarixlərində Bakıda təşkil olunan 13-cü Ümumdünya Şəhər Forumunun (WUF13) əsas müzakirə mövzularından biri olub. COP31-ə hazırlıq fonunda hökumətlər, beynəlxalq təşkilatlar və ekspert dairələri şəhərlərin gələcəyi, mənzil sistemləri, ekoloji dayanıqlılıq və iqlimə həssas şəhər siyasətləri ətrafında müzakirələri intensivləşdirirlər. Dayanıqlı urbanizasiya sahəsində dünyanın aparıcı platformalarından biri kimi tanınan WUF13 şəhərlərin yeni iqlim, demoqrafik və resurs çağırışlarına necə uyğunlaşmalı olduğu məsələsinə qlobal diqqət yönəldib.

Zero Waste Foundation bildirib ki, WUF13 kimi platformalar iqlimə dayanıqlı şəhər inkişafı, dairəvi iqtisadiyyat modelləri və ekoloji keçid üzrə beynəlxalq əməkdaşlığın və siyasi dialoqun gücləndirilməsində mühüm rol oynayır. Fondun fikrincə, COP31 ərəfəsində dayanıqlı mənzil siyasətləri, dairəvi iqtisadiyyat strategiyaları və aşağı karbonlu şəhər sistemləri şəhərlərin gələcəyi ilə bağlı qlobal müzakirələrin mərkəzində qalacaq.

Zero Waste Foundation-ın prezidenti və COP31 üzrə Climate High-Level Champion Samed Ağırbaş resurs səmərəliliyini, iqlim məsuliyyətini və uzunmüddətli ekoloji dayanıqlılığı birləşdirən şəhər sistemlərinin yaradılmasına ehtiyacın getdikcə artdığını vurğulayıb.

Ağırbaşın sözlərinə görə, dayanıqlı və iqlimə davamlı şəhərlərə keçid COP31-ə gedən yolda beynəlxalq iqlim gündəminin müəyyənedici istiqamətlərindən biri olaraq qalacaq. Fond həmçinin qeyd edib ki, gələcəyin şəhərləri iqlim risklərinə, əhali artımına və təbii resurslar üzərində güclənən təzyiqə cavab verməyə hazır olmalıdır.

COP31 ərəfəsində müzakirələr sürətlənir

Proqnozlara görə, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 70 faizi şəhərlərdə yaşayacaq. Bu isə şəhər əhalisinin daha 2,5 milyard nəfər artması deməkdir. Urbanizasiya artımının təxminən 90 faizinin Asiya və Afrika ölkələrinin payına düşəcəyi gözlənilir.

Mövcud tendensiyalar davam edərsə, əsrin ortalarına qədər 4,6 milyarda yaxın insan gecəqondularda və ya keyfiyyətsiz ev şəraitində yaşaya bilər. Bu isə əhalinin isti hava şəraiti, daşqınlar, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi və su çatışmazlığı kimi risklər qarşısında həssaslığını artıracaq.

Ekspertlərin hesablamalarına görə, 2050-ci ilə qədər dünyada hər il ən azı 40 milyon yeni mənzilə ehtiyac yaranacaq. Bu ehtiyac xüsusilə Saxaradan cənubda yerləşən Afrika ölkələrində və Asiyanın bəzi regionlarında daha kəskin hiss olunacaq. Bu rəqəm hər gün təxminən 96 min əlçatan mənzilin tikintisinə bərabərdir.

Bu fonda dayanıqlı şəhər transformasiyası ilə bağlı müzakirələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyası çərçivəsində noyabr ayında Türkiyənin ev sahibliyi edəcəyi COP31 ərəfəsində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

"Sıfır tullantı - şəhərlər üçün sistemli həll yolu"

Sıfır Tullantı Hərəkatının banisi, BMT-nin Sıfır Tullantı üzrə Yüksək Səviyyəli Məsləhət Şurasının sədri və Zero Waste Foundation-ın fəxri prezidenti Zati-aliləri Əminə Ərdoğanın irəli sürdüyü yanaşma çərçivəsində görülən işlərdən danışan Ağırbaş bildirib ki, mənzil sektoru qarşıdakı onilliklərin əsas iqlim və resurs çağırışlarından birinə çevriləcək. Bu gün tikinti sektoru artıq qlobal istixana qazı emissiyalarının təxminən 40 faizinə cavabdehdir və dünya enerjisinin üçdəbirindən çoxunu istehlak edir. Bundan başqa, hasil edilən xammalın demək olar ki, yarısı və qlobal şirin su ehtiyatlarının 20 faizdən çoxu bu sektorun payına düşür.

Ağırbaş həmçinin qeyd edib ki, şəhərlərin sürətli böyüməsi və yeni mənzillərin tikintisi meşələrə, bataqlıq ərazilərə və biomüxtəlifliyə təzyiqi artırır, infrastrukturun genişlənməsi isə ekosistemlərin pozulmasını daha da dərinləşdirir.

Onun sözlərinə görə, sıfır tullantı prinsipləri şəhər inkişafını ətraf mühitə dağıdıcı təsirdən ayırmağa imkan verir.

"Material seçimi və modul layihələndirmədən söküntü və təkrar istifadəyə qədər mənzilin bütün həyat dövrü boyunca sıfır tullantı prinsipləri tətbiq edilərsə, şəhər genişlənməsi daha dayanıqlı və resurs baxımından səmərəli ola bilər", - deyə o bildirib.

Dairəvi mənzil yanaşması və aşağı karbonlu istehsalata keçid

Ağırbaş mənzili sadəcə tikinti obyekti kimi deyil, dairəvi iqtisadiyyat prinsipləri əsasında formalaşan dinamik material və enerji sistemi kimi xarakterizə edib.

Onun sözlərinə görə, gələcəyin şəhər planlaşdırmasının əsasını materiallardan məsuliyyətli istifadə, modul tikinti texnologiyaları, təkrar emal sistemləri, binaların enerji səmərəli istismarı və adaptiv memarlıq təşkil etməlidir.

O, həmçinin "sökülmə üçün layihələndirmə" yanaşmasının əhəmiyyətini vurğulayıb. Bu yanaşma binaların istismar müddəti başa çatdıqdan sonra onların elementlərinin tullantı kimi utilizasiyaya göndərilməsi əvəzinə sökülərək yenidən istifadə olunmasına imkan verir.

"Binalar material banklarına çevrilə bilər. Bu, yeni istehsala tələbatı azaldır və resurslardan daha səmərəli istifadə dövriyyəsinin qurulmasına dəstək verir", - deyə Ağırbaş bildirib.

Hazırda materialların istehsalı və tikinti prosesi zamanı yaranan emissiyaları ifadə edən təcəssüm olunmuş karbon qlobal emissiyaların təxminən 11 faizini təşkil edir. Ağırbaşın sözlərinə görə, dairəvi təcrübələr və sıfır tullantı yanaşması 2050-ci ilə qədər tikilmiş mühitdə daxil edilmiş karbonu 75 faizə qədər azalda, eyni zamanda sektorun iqtisadi səmərəliliyini artıra bilər.

Əlaqə: Ahmet Musa Bala | [email protected]